Şarbon hastalığı hangi canlılarda görülür? Şarbon hastalığı insana nasıl bulaşır? Şarbonun belirtileri ve tedavi yöntemleri nelerdir?

Şarbon kelimesi Türkçe’ye Fransızca’daki charbon (kömür) kelimesinden geçer. Şarbon, 1877 yılında Robert Koch tarafından tanımlanmış ve 1881 yılında Pasteur tarafından ilk aşı üretilmiştir.

Şarbon hastalığına neden olan bacillus anthracis oksijenli solunum yapan, hareketsiz ve sporla çoğalan bir bakteri cinsidir. Adını cilt lezyonlarındaki siyah, kömüre benzer rengi nedeniyle Yunanca’da kömür anlamına gelen anthrakis kelimesinden almıştır. Sporlar dış ortamlara, kuruluğa, soğuğa ve ultraviyole ışınlarına, yüksek ve düşük pH derecelerine ve kimyasal dezenfektanlara oldukça dayanıklıdır.

Şarbon, topraktaki bir bakterinin neden olduğu ve otçul hayvanlardan insana bulaşan ciddi bir hastalık türüdür. Erken teşhis konulup tedavi edilmezse ölümle sonuçlanabilir.

Günümüzde şarbon bakterisi biyolojik silah olarak da kullanılabilmektedir. Nadir görülen bir hastalık türüdür.

 

Hangi canlılarda görülür?

Daha çok sığır, koyun ve keçi gibi hayvanları etkiler.

Orta ve Güney Amerika, Sahra altı Afrika, orta ve güneybatı Asya, güney ve doğu Avrupa ve Karayipler tarım bölgeleri. Ki nadir de olsa ülkemizde de görülmektedir.

Daha çok kimlerde görülür?

Hayvansal ürünleri kullananların, veterinerlerin, hayvan üreticilerinin, gezginlerin, laboratuvar uzmanları ve ordu mensupları açısından risk daha fazladır.

Şarbon nasıl bulaşır?

  • Şarbon bakterisi deri, akciğerler veya sindirim sistemi yoluyla vücuda girer.
  • Yani soluyarak, sindirerek ve doğrudan temas yoluyla geçer.
  • Şarbon bakterisi insanlara enfekte hayvanlar veya onların ürünleri (et, süt vb) ile temas sonucunda bulaşır.
  • İnsan sağlığı açısından ve ciddiyet bakımından vücuda nasıl girdiği önem arz eder.
  • Solunum yoluyla alındığında hızla ölüme yol açar.
  • İnsandan insana soğuk algınlığı veya grip gibi bulaşmaz.

Şarbon türleri

Deri şarbonu: Ciltte kesik veya açık yaralara sahip insanlar enfekte hayvanlara temas ettiğinde gelişir. En yaygın görülen türüdür. En az tehlikeye sahiptir. El, kol, yüz ve boyun gibi açıkta kalan bölgelerde sık görülür. 2-3 gün ciltte böcek ısırığına benzeyen kabarcıklar oluşur. Kabarcıkların etrafında ödem oluşur. Kabarcık genişleyerek ortasından çöker ve sıvı ile dolar. Bu sıvı birkaç günde bulanıklaşarak siyah bir renk alır. İçi sıvı dolu kabarcık patlayınca ağrısız ülser gelişimi olur. Zamanla kabarcık kuruyarak siyah bir kabuk oluşur ve kabuk, altında yara izi bırakarak düşer. Özellikle yüz ve göz kapağındaki skarlar için cerrahi işlem gerekebilir.

 

Akciğer şarbonu: En ölümcül haldir. Bakteriler nefes yoluyla bulaşır ve akciğere yerleşir. Kıl, yün ve diğer hayvan ürünleri ile ilişkili endüstriyel hastalık şeklinde oluşur ya da bioterörizm ile ilişkili olabilir. Vücuda girdikten bir hafta sonra gelişir, ancak 2 aya kadar sürebilir. Erken fark edilip tedavi edilmezse hastalığın ilerleyen aşamalarında hasta komaya girerek ölür.

 

Sindirim sistemi şarbonu: Şarbonlu hasta hayvanların ürünleri yenildiğinde ya da içildiğinde sindirim sistemindeki mukoza tabakasında şarbon lezyonları oluşur. Bakteriler ağızdan bağırsağa kadar herhangi bir bölgede tahribata yol açsa da genellikle ağız-yutak boşluğunda ve bağırsaklarda daha etkindir. Kanama ve asite neden olabilir.

Şarbon belirtileri nelerdir?

  • Yüz, boyun, kol veya ellerde kaşıntıya neden olan küçük kabarcık veya şişlik
  • Yaraların etrafında ödem oluşumu
  • Küçük kabarcıklardan sonra ortaya çıkan siyah merkezli ağrısız cilt ülseri
  • Boğaz ve yakındaki lenf bezlerinde şişme
  • Birkaç gün sürebilen boğaz ağrısı, hafif ateş, halsizlik ve kas ağrıları (grip gibi)
  • Hafif göğüs rahatsızlığı, nefes darlığı
  • Kanlı tükürme, ağrılı yutma, öksürük
  • Sersemlik veya baş dönmesi
  • Mide bulantısı, kusma veya mide ağrıları
  • Baş ağrısı, aşırı terleme, aşırı yorgunluk, iştah kaybı, vücut ağrıları
  • Solunum problemi, şok ve menenjit
  • Boyun ve boyun bezlerinin şişmesi
  • Kızarma (kırmızı yüz) ve kırmızı gözler
  • Bayılma, karın şişmesi (mide)
  • Hastalığın sonraki aşamalarında şiddetli, kanlı ishal

Şarbon teşhisi

Kan tahlili: Alınan kan örneğinde antraks bakterilerinin mevcudiyeti araştırılır.

Cilt testi: Ciltteki şüpheli bir lezyondan sıvı örneği ya da küçük bir doku örneği (biyopsi) alınıp incelenir.

Göğüs röntgeni: Akciğer şarbonunu teşhis etmek için göğüs röntgeni çekilebilir veya bilgisayarlı tomografi yapılabilir.

Dışkı tahlili: Sindirim sistemi şarbonu tanısı için dışkı örneği alınıp şarbon bakterisi olup olmadığına bakılır.

Endoskopi: Sindirimi sistemi şarbonu tanısı için yemek borusu ya da bağırsaklara endoskopi yapılarak kesin teşhis konur.

Lomber ponksiyon (belden sıvı alma): Bu testte spinal kanalına iğne takılır ve az miktarda sıvı çekilir. Genellikle şarbon menenjiti tanısını doğrulamak için yapılır.

Şarbondan korunma yolları

  • Şarbon hastalığının yaygın görüldüğü bölgelerde hayvanlara aşı yapılmalıdır.
  • Şarbon vakasına rastlanıldığında sağlık birimlerine haber verilmeli ve bölgenin karantina altına alınması sağlanmalıdır.
  • Karantina süresi sona ermeden hayvanlar kesilmemeli ve etleri tüketilmemelidir.
  • Şarbonlu olduğundan şüphelenilen hayvanlar asla kesilmemeli, derisi ya da postu yüzülmemelidir.
  • Şarbondan ölen hayvanlar yakılarak imha edilmeli ya da yaklaşık 2 metre derinliğinde çukurlar açılıp üzerlerine sönmemiş kireç dökülerek gömülmelidir.
  • Hasta hayvanların temas ettiği yemlikler ve gübreleri yakılarak imha edilmelidir.
  • Şarbonun yaygın olduğu bir ülkeye seyahat edildiğinde mümkün olduğunca hayvan ve hayvan derileriyle temastan kaçınmalıdır.
  • Çiğ ya da az pişmiş et yenmemelidir.

Şarbon tedavisi

Vücuda girdiğinde ve aktive olduğunda bakteriler çoğalır, yayılır ve toksinler üretip ağır hastalığa neden olur.

Şarbon aşıları vardır ve risk grubu insanlara yapılır.

Şarbon aşısı canlı bakteriler içermez ve enfeksiyona yol açmaz. Hem cilt hem de akciğer şarbonuna karşı koruma sağlamaktadır. Altı ayda bir yapılan üç aşı etkili bir koruma sağlar. Aşı alerjik reaksiyon yapabilir.

Bi'SORU DAHA?

    Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezler kullanılmaktadır.