Mustafa Kemal Atatürk'ün Lozan Barış Antlaşması ile ilgili sözleri nelerdir? Lozan Barış Antlaşması'nın bayram olarak kutlanma süreci nasıldır ve neden yasaklanmıştır?

Lozan Barış Antlaşması, sahadaki zaferin masada da kazanıldığını gösteren Türk tarihinin önemli belgesidir... Mustafa Kemal Atatürk, 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Barış Antlaşması konusunda 26 Temmuz 1927'de bir konuşma yapar...

Atatürk'ten milli bayram önerisi

"Lozan Antlaşması, Türk tarihinde bir dönüm noktasıdır. Türk milletli için siyasal bir zafer oluşturan bu antlaşmanın Osmanlı tarihinde eşi yoktur. (...) Bu nedenle Lozan görüşmelerinde her türlü siyasal mücadelelere göğüs vererek sonucu elde etmede büyük bir anlayışlılık göstermiş olan İsmet Paşa'yı yücelterek anmak görevimdir... Lozan Antlaşması imza gününün milli bayram olarak kabul edilmesi uygundur."

Türk tarihçi Sinan Meydan, Lozan Antlaşmasının tarihi sürecine ve yasaklanmasına Sözcü Gazetesi'ndeki yazısında ışık tutuyor... İşte o süreç ve sonrası...

İsmet İnönü'nün 24 Temmuz 1923'te imzaladığı Lozan Antlaşması, 1683 Viyana Bozgunu'ndan sonra Batı karşısında sürekli gerileyen ve her bakımdan Batı'ya bağımlı hale gelen Türklerin, sınırları belli bağımsız bir vatana sahip olmalarını sağladı.

24 Temmuz 1923'ten itibaren Lozan, "Sulh (Barış) Bayramı", "Lozan Günü" olarak kutlanmaya başlandı. "Lozan Sulh Bayramı" kutlamaları, 23 ve 24 Temmuz'da iki gün sürerdi. O günlerde, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde ve Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi'nde devlet adamlarının da katıldığı Lozan toplantıları yapılırdı. Her yer tatil edilirdi. Atatürk, İnönü'ye kutlama telgrafları çekerdi.

1930'lardan itibaren Halk Evleri'nde de Lozan coşkusu yaşandı. Yüzme yarışları düzenledi. Birçok ilde Lozan kutlaması yapıldı.
İzmir bayraklarla donatıldı. Gazeteler uzun uzun Lozan'ın öneminden söz etti. Gazetelerde "Lozan" konulu yazılara, şiirlere yer verildi. Lozan, 1924-1950 arasında, tam 27 yıl, resmen olmasa da fiilen milli bayram olarak kutlandı.

23 Temmuz 1939'da Hatay'ın anavatana katılması ile Hatay'ın kurtuluşu ve Lozan Günü birlikte kutlanmaya başlandı.
İsmet İnönü karşıtlığı Lozan ve Amerikancılık Atatürk sonrasında CHP'nin başına İsmet İnönü geçti. Artık CHP demek İnönü demekti. Bu nedenle DP, CHP'yi yıpratmak için doğrudan İnönü'yü hedef aldı.

DP'liler, İnönü ve ailesiyle ilgili asılsız iddialar ortaya attılar. İnönü'nün camileri ahır yaptığından tutun da Türkiye'yi II. Dünya Savaşı'na sokmayarak "halkın erkekliğini öldürdüğüne", hatta "asker kaçağı" olduğuna kadar birçok yalan söylediler.

Bu nedenle DP önce Lozan-İnönü özdeşliğini yok etmek istedi. DP basını, Lozan'ın, İsmet İnönü'nün değil, Atatürk'ün ve milletin zaferi olduğunu yazdı. Ancak Lozan-İnönü özdeşliği bir türlü bozulmadı. Bunun üzerine DP, İnönü'yle birlikte Lozan'a da savaş açtı. Aslında DP'ye göre de Lozan bir zaferdi. Ancak İnönü karşıtlığı, DP'yi Lozan karşıtlığına savurdu.

Türkiye Lozan'la tüm bağlarından, zincirlerinden kurtuldu. DP döneminde ise Türkiye NATO'ya üye oldu ve her bakımdan ABD'nin dümen suyuna girdi. İşte Türkiye'nin ABD'ye bağımlı olduğu o günlerde DP, “bağımsızlık belgesi” Lozan'ın yıl dönümlerini “bayram” olarak kutlamaktan vazgeçti. 

Bayram kutlamaları

23 Temmuz 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanı Hürriyet Bayramı olarak kutlanıyordu. 1923-1950 arasındaki tek parti döneminde de "Hürriyet Bayramı" kutlamaları devam etti. 1950'de iktidara gelen DP, Lozan Barış Bayramı'nın yerine Hürriyet Bayramı'nı kutlamaya başladı.
DP iktidara gelir gelmez "Lozan Günü" kutlamalarına son verdi.

1951'den sonra Lozan'ın yıl dönümlerinde basında çıkan Lozan yazıları da azalmaya başladı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ndeki Lozan toplantısı ise yapılmadı.

1952'den itibaren Lozan'ın yıl dönümlerinde Lozan eleştirileri başladı.

1953'ten itibaren Lozan'ın yıl dönümlerinde basın Lozan'dan değil, aynı tarihe denk gelen II. Meşrutiyet'in ilanından söz etmeye başladı.
DP iktidarı, Cumhuriyeti kuranları değil, meşrutiyeti ilan edenleri (İttihatçıları) anmaya başladı.

1950'lerde Lozan Günü kutlamaları yerine, Hürriyet Bayramı törenleri gazete sayfalarını süsledi. DP iktidarı Lozan'ı unutturmak için sadece 23 Temmuz Hürriyet Bayramı'nı değil, 23 Temmuz Hatay'ın kurtuluş gününü, 24 Temmuz basında sansürün kaldırılmasının yıl dönümünü ve muharipler gününü öne çıkarmaya çalıştı.
DP bu alternatif kutlamalarla Lozan'ı gölgelemek istedi.

1955'ten itibaren DP iktidarı, "Lozan Barış Bayramı", "Lozan Günü" kutlamalarını yasakladı.

1955'te CHP'nin İstanbul Üsküdar'da ve İzmir'de Lozan Günü'nü kutlamasına izin verilmedi. Yasak gerekçesinde "Lozan zaferi milletin malıdır, CHP'nin kutlaması doğru değildir" denildi.

1957'de DP, Lozan Günü'nü yine kutlamadı ve kutlatmadı.

1958'de CHP Beşiktaş İlçe Teşkilatı Lozan Günü'nü kutlamak istedi. Valilik, "Millete mal olmuş bir zaferin bir parti tarafından kutlanmasının doğru olmadığı" gerekçesiyle CHP'nin Lozan Günü'nü kutlamasına yine izin vermedi.

1959'da DP, Lozan Günü'nü yine kutlamadı, kutlamak isteyenlere de izin vermedi.

CHP İzmir Eşrefpaşa İlçe Teşkilatı'nın Lozan Günü'nü kutlama isteği İzmir Valiliği'nce reddedildi. Bunun üzerine CHP Genel Başkanı İsmet İnönü şöyle bir açıklama yaptı: "Yani İzmir Valisi, Lozan gibi bir tarihi hadiseden bahsedilmesini kabul etmiyor! Ne anlayıştır bu! Ne haktır?"

DP, 1950'lerde Lozan Günü'nü yasaklayıp unutturmaya çalışsa da İsmet İnönü, Lozan'ın her yıl dönümünde gazetelere demeçler verdi, gençlerle buluştu, Lozan'ı anlattı. İnönü, Lozan kutlamalarından birinde aynen şöyle dedi: "Altıyüz milyonluk Çin ülkesine kadar, bütün Şark'tan kapitülasyonların kalkabileceğini Türkler Lozan'da ispat etmiştir."

Günümüzde Lozan Günü, İnönü Vakfı tarafından Heybeliada'da her yıl kutlanmaya devam etmektedir.

Özetle; bizzat Atatürk, Lozan'ın "milli bayram" olmasını istedi. Lozan'ın yıl dönümleri 1923-1950 arasında, tam 27 yıl "Lozan Barış Bayramı (Lozan Günü)" olarak kutlandı.

1950-1960 arasında DP döneminde Lozan Günü kutlanmadı, hatta yasaklandı ve Lozan unutturulmak istendi. Ancak 1959'da Demokrat İzmir Gazetesi'nde denildiği gibi emirle, fermanla bir millete kendi şerefini, kendi zaferini unutturmak mümkün değildir.

24 Temmuz Lozan Barış Bayramı, Lozan Günü kutlu olsun.

Bi'SORU DAHA?

Atatürk’ün 30 Ağustos Zaferi ile ilgili sözü nedir?

Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün 30 Ağustos Zaferi ile ilgili Dumlupınar’daki tarihi...

Çöpçünün kızı ile nasıl işkence yapılırdı?

Ortaçağ döneminin uygulamalarından olan işkence yöntemidir Çöpçünün Kızı… Kayıtlara göre pek...

Mustafa Kemal “Atatürk” soyadını nasıl almıştır?

Ulu Önder Mustafa Kemal, 24 Kasım 1934'te “Atatürk” soyadını aldı. Peki bu soyadını kim buldu? İşte...

Atatürk kendisine küfür eden köylü için ne demiştir?

“Empati kurmak”, “Karşıdakini anlamak”, “Hoşgörü” gibi kavramlar bu devrin lügatında çok duyulur...